Ngày 14/5/2021, Ngành Công Thương Việt Nam kỷ niệm 70 năm hình thành và phát triển. 

        Ngày 28 tháng 8 năm 1945, Chính phủ Lâm thời Việt Nam Dân chủ Cộng hoà đã ra tuyên cáo về Nội các thống nhất quốc gia, trong đó có Bộ Kinh tế Quốc gia. Ngày 14 tháng 5 năm 1951, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ký Sắc lệnh số 21/SL đổi tên Bộ Kinh tế thành Bộ Công Thương. Năm 1955, Bộ Công Thương tách ra thành Bộ Công nghiệp và Bộ Thương nghiệp.

        Ngày 31 tháng 7 năm 2007, Quốc hội Khóa XII thông qua Nghị quyết số 01/2007/QH12 hợp nhất Bộ Công nghiệp và Bộ Thương mại thành Bộ Công Thương hiện nay.

        Ngày 02 tháng 10 năm 2008, Thủ tướng Chính phủ ra Quyết định số 1418/QĐ-TTg lấy ngày 14 tháng 5 hàng năm là “ Ngày truyền thống của Ngành Công Thương Việt Nam”. Như vậy đến nay, Ngành Công Thương Việt Nam đã trải qua 70 năm hình thành và phát triển. 

        Ngành Công Thương Cà Mau được thành lập trên cơ sở hợp nhất Sở Công nghiệp với Sở Thương mại tại Quyết định số 614/QĐ-UBND ngày 18/4/2008 của Ủy ban nhân dân tỉnh. Theo đó, Sở Công Thương là cơ quan chuyên môn trực thuộc Ủy ban nhân dân tỉnh; tham mưu giúp Ủy ban nhân dân tỉnh quản lý nhà nước về công thương.

        Đến nay, ngành Công Thương Cà Mau đã vượt qua không ít khó khăn thách thức, nhưng vẫn luôn duy trì, phát triển ổn định và đạt được nhiều thành tựu. Công nghiệp và Thương mại là hai ngành trụ cột của nền kinh tế đất nước nói chung và Cà Mau nói riêng; quá trình hình thành và phát triển ngành Công thương Cà Mau được thể hiện như sau:

         * Về lĩnh vực Công nghiệp: 

        Giai đoạn 1955 - 1975 khi đất nước bị chia cắt thành hai miền nam, bắc. Đất nước ta trong thời kỳ tiến hành đồng thời hai cuộc cách mạng, đó là cách mạng xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc và cách mạng giải phóng dân tộc ở miền Nam tiến tới thống nhất đất nước. Ngành công nghiệp Cà Mau gày dựng chủ yếu phục vụ cho nhu cầu cấp bách cho cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước. Trong khu căn cứ kháng chiến các cơ sở công nghiệp đã hình thành các xưởng quân giới của Quân khu 9, của Tỉnh đội, Huyện đội, của Công an…, chủ yếu là sản xuất vũ khí, quân trang, quân dụng và 01 xí nghiệp in phục vụ cho công tác tuyên truyền đường lối, chủ trương của Đảng, Nhà nước và của Mặt trận Dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam. Còn tại khu vực địch chiếm đóng, công nghiệp hầu như không phát triển, thực tế chỉ có các nhà máy xay xát lúa gạo, cưa xẻ gỗ, một vài xưởng tiện, nhà máy phát điện, cơ sở dệt mà sản phẩm là khăn rằn, vải mùng, đóng xuồng, sửa chữa nhỏ. Trong giai đoạn này, công nghiệp Cà Mau còn sơ khai, chưa phát triển do ảnh hưởng chiến tranh và xa các Trung tâm Kinh tế.

        Sau đại thắng mùa xuân năm 1975, miền Nam được hoàn toàn giải phóng, đất nước thống nhất và bước vào kỷ nguyên hòa bình, độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội. Ngày 20/12/1975, UBND tỉnh Minh Hải ban hành Thông báo số 01/TB-UB về việc thành lập Ty Công nghiệp Minh Hải. Trong giai đoạn 1975 - 1985, công nghiệp Cà Mau tập trung phát triển công nghiệp cơ khí, công nghiệp chế biến thủy sản và công nghiệp phục vụ tiêu dùng. Tính chung giai đoạn 1975 - 1985 công nghiệp Cà Mau tăng trưởng 23 lần so với năm 1975. Đến năm 1985, Cà Mau có 4.220 cơ sở sản xuất công nghiệp, đã sản xuất một số sản phẩm công nghiệp chủ yếu như: tôm đông, gạo, đường,…

        Giai đoạn 1991 - 1996, với tốc độ tăng giá trị sản xuất bình quân hàng năm đạt 13,63%/năm, công nghiệp Cà Mau đã có bước tiến bộ về một số sản phẩm công nghiệp chế biến nông sản, thủy sản và hàng tiêu dùng thiết yếu như nông cụ cầm tay, sửa chữa tàu thuyền. Cơ cấu giá trị sản xuất công nghiệp bước đầu đã chuyển dịch theo hướng đa thành phần trong đó kinh tế Nhà nước vẫn chiếm tỷ trọng cao nhất và giữ vai trò chủ đạo. Năm 1995, cả tỉnh có 3.489 cơ sở sản xuất công nghiệp, với 14.263 lao động. So với năm 1985, số cơ sở giảm 732 và số lao động tăng không nhiều nhưng giá trị sản lượng và các sản phẩm công nghiệp chủ yếu đều tăng cao.

        Giai đoạn 1997 - 2007, ngành công nghiệp của tỉnh Cà Mau tập trung quy hoạch, đầu tư để phát triển các khu công nghiệp tại Thành phố Cà Mau, thị trấn Năm Căn và một số cụm công nghiệp trọng điểm ven biến Sông Đốc, Khánh An,…Công nghiệp Cà Mau trong giai đoạn này gắn với các hoạt động chế biến sản phẩm nông nghiệp, thủy sản và xuất khẩu. Tốc độ tăng giá trị sản xuất công nghiệp tăng dần theo thời gian, năm sau cao hơn năm trước. Cơ cấu sản xuất công nghiệp chuyển dịch theo hướng đa ngành, đa thành phần và khu vực kinh tế. Bên cạnh các ngành công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp truyền thống như chế biến thủy sản, lương thực, làm đồ gỗ, đóng mới và sửa chữa tàu thuyền,… còn phát triển thêm một số ngành mới như sửa chữa thiết bị văn phòng, máy tính, thu hình, sản xuất thiết bị điện, sản xuất và phân phối điện.

        Giai đoạn 2008 đến nay, công nghiệp đã trở thành một trong những ngành kinh tế chủ chốt của tỉnh. Từ một địa phương có nền kinh tế chủ yếu là nông nghiệp, tỉnh Cà Mau đã vươn lên trở thành một trong những tỉnh có giá trị sản xuất công nghiệp cao trong vùng Đồng bằng Sông Cửu Long. Giai đoạn 2016 - 2020, tốc độ tăng trưởng bình quân ngành công nghiệp đạt 5,46%/năm; năm 2020, có 99,95% hộ dân trên địa bàn tỉnh sử dụng điện lưới quốc gia. Bên cạnh ngành công nghiệp chủ lực là chế biến thủy sản xuất khẩu, còn phát triển thêm cụm công nghiệp Khí – Điện – Đạm; nhà máy Điện Cà Mau 1 và 2 có tổng công suất thiết kế 1.500MW, có khả năng cung cấp trên 8 tỷ kWh/năm. Nhà máy Đạm Cà Mau với công suất thiết kế 800.000 tấn/năm; sau 08 năm đi vào hoạt động đã cung cấp hơn 7 triệu tấn phân đạm. Hàng năm, cụm công nghiệp Khí - Điện - Đạm đóng góp ngân sách tại địa phương trên 2.000 tỉ đồng, chiếm khoảng 40% - 50% ngân sách của tỉnh. Bên cạnh đó, tiềm năng phát triển năng lượng tái tạo của tỉnh rất lớn (khoảng 31.767MW). Hiện nay, có 11 dự án điện gió tổng công suất 675MW và 01 dự án điện sinh khối 24MW được cấp chủ trương đầu tư đang triển khai thực hiện và 200MW điện gió đang xem xét cấp chủ trương đầu tư, dự kiến sẽ đưa vào vận hành thương mại vào năm 2021 - 2023.

 

Ảnh sưu tầm: Cụm Khí – Điện – Đạm Cà Mau

*Về lĩnh vực thương mại

Trong cuộc kháng chiến chống Pháp, năm 1949 Ty Kinh tế Bạc Liêu được thành lập và có hệ thống tổ chức tới huyện, xã. Hoạt động chủ yếu của thương nghiệp trong giai đoạn này là cung ứng hàng hoá cho bộ đội và cán bộ, nhân viên, điều hoà cung cầu cho các vùng; hỗ trợ, giúp đỡ sản xuất phát triển, hướng dẫn thương nhân làm ăn và phục vụ kháng chiến, phục vụ đời sống nhân dân; tham gia đấu tranh kinh tế với địch.

Trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ, nhất là sau Đồng khởi 1960, để chống lại sự bao vây kinh tế của địch, ta từng bước xây dựng nền kinh tế tự cung, tự cấp. Do vậy, ta vừa đấu tranh với địch, vừa phải giải quyết việc giao lưu, mua bán hàng hoá giữa hai vùng và một số công việc cấp thiết trước mắt phục vụ cho công cuộc kháng chiến như: tiếp liệu máy móc, nguyên liệu, nhiên liệu, thuốc men, văn phòng phẩm… Đầu năm 1963, HTX mua bán ra đời phục vụ nhu cầu tiêu dùng hàng ngày của nhân dân vùng giải phóng.

Sau ngày miền nam hoàn toàn giải phóng, và những năm sau này, ta tiến hành cải tạo công thương nghiệp tư bản tư doanh để xây dựng hệ thống thương nghiệp xã hội chủ nghĩa, thực hiện chức năng thường xuyên của mình là “cái cầu nối liền sản xuất với tiêu dùng”, là “hậu cần cho sản xuất” và “nội trợ của toàn xã hội”. Thương nghiệp xã hội chủ nghĩa còn là công cụ sắc bén, một lực lượng xung kích trong cuộc đấu tranh với thương nghiệp không có tổ chức, cải tạo quan hệ sản xuất cũ, xây dựng quan hệ sản xuất mới xã hội chủ nghĩa.

Mặc dù thế, nhưng cơ sở vật chất kỹ thuật của thương nghiệp cũ để lại hầu như chẳng có gì. Các chợ, bến tàu, bến xe và các điểm mua bán tập trung hoạt động trong tình trạng chật chội, thiếu vệ sinh và mất trật tự nghiêm trọng.

Giai đoạn 1975 - 1985 hình thành mạng lưới thương nghiệp xã hội chủ nghĩa từ tỉnh đến huyện và xã - phường; bao gồm hệ thống các công ty, cửa hàng và hợp tác xã mua bán. Thương nghiệp Cà Mau hoạt động theo cơ chế tập trung, bao cấp, mọi hoạt động mua bán theo mệnh lệnh hành chính, người kinh doanh không quan tâm nhiều đến hiệu quả kinh tế. Thương nghiệp Nhà nước nắm toàn bộ khâu bán buôn và chi phối hầu hết khâu bán lẻ. Tại Cà Mau có hai loại hình doanh nghiệp đó là các công ty cấp II ( công ty tỉnh) làm nhiệm vụ bán buôn là chủ yếu và các công ty cấp III (công ty huyện) tổ chức bán lẻ trực tiếp cho người tiêu dùng. Giai đoạn này Thương nghiệp Cà Mau làm tốt công tác cải tạo công thương nghiệp, quản lý thị trường, đảm bảo cung cấp những mặt hàng thiết yếu cho phát triển sản xuất và đời sống nhân dân; vừa tổ chức mạng lưới thu mua, cũng vừa tổ chức phân phối các mặt hàng chủ yếu như: lương thực, thực phẩm, công nghệ thực phẩm, vật liệu xây dựng, nhiên liệu chất đốt,… Đồng thời còn làm tốt việc liên doanh liên kết kinh tế, xuất nhập khẩu đáp ứng yêu cầu phục vụ phát triển sản xuất và đời sống nhân dân trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. 

Giai đoạn 1986 - 1996, các hoạt động thương mại, dịch vụ được khôi phục và phát triển. Tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ giai đoạn này tăng bình quân 51,3%/năm. Các hoạt động vận tải hành khách và hàng hóa phát triển với tốc độ nhanh đáp ứng mọi yêu cầu đi lại và lưu thông hàng hóa. Cơ sở hạ tầng thương mại có bước phát triển vượt bậc: hệ thống chợ nông thôn được mở rộng. Các huyện, xã vùng sâu, vùng xa đã có chợ và các trung tâm cụm xã nên việc giao lưu vật tư, hàng hóa thuận tiện. Các lực lượng thương nghiệp ngoài quốc doanh được khuyến khích phát triển. Cơ cấu bán lẻ đã chuyển từ Nhà nước và tập thể sang đa thành phần, cá thể là chủ yếu. Tỷ trọng của khu vực cá thể tăng từ 27,33% năm 1986 lên 82,6% năm 1996.

Hoạt động xuất khẩu phát triển. Sản phẩm chủ lực là thủy sản. Trong giai đoạn này, Cà Mau là một trong số ít tỉnh có sản lượng và kim ngạch xuất khẩu thủy sản lớn nhất cả nước; đặc biệt năm 1995, kim ngạch xuất khẩu thủy sản của tỉnh chiếm 15% tổng kim ngạch xuất khẩu của cả nước.

Giai đoạn 1997 - 2007, thị trường hàng hóa và dịch vụ giai đoạn này phát triển cả về chiều rộng và chiều sâu. Sản phẩm hàng hóa đa dạng, chất lượng và hàng hóa phong phú, lưu thông tự do. Hệ thống chợ được mở rộng. Cơ cấu tổng mức bán lẻ hàng hóa và dịch vụ tiêu dùng chuyển dịch theo hướng đa thành phần, trong đó kinh tế tư nhân và cá thể là chủ yếu. Năm 2007, thành phần kinh tế Nhà nước chỉ còn chiếm 10,6%, thành phần kinh tế ngoài Nhà nước chiếm 89,4% trong tổng mức bán lẻ hàng hóa và dịch vụ tiêu dùng. Tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ giai đoạn này tăng bình quân 19%/năm.

Xuất khẩu tăng trưởng với nhịp độ cao. Nhiều hoạt động hỗ trợ xuất khẩu được triển khai đồng bộ như quy hoạch sản xuất, chế biến thủy sản theo nhu cầu thị trường, xúc tiến thương mại,…từng bước khắc phục tình trạng tự phát, chạy theo số lượng, xem nhẹ chất lượng, an toàn thực phẩm và dư lượng kháng sinh trong nguyên liệu thủy sản. Tốc độ tăng trưởng bình quân thời kỳ này là 16%/năm. Mặt hàng xuất khẩu chủ yếu là gạo và thủy sản chế biến, trong đó mặt hàng tôm đông lạnh và cá đông lạnh chiếm tỷ trọng lớn nhất. Từ năm 2001, cơ cấu sản lượng thủy sản xuất khẩu chuyển từ tôm đông lạnh sang tôm chế biến. Đến năm 2008, kim ngạch xuất khẩu của tỉnh đạt 661 triệu USD, tăng 2,6 lần so với năm 2001 và 6,9 lần so với năm 1995.

(Ảnh sưu tầm: chế biến tôm xuất khẩu tại một nhà máy chế biến thủy sản)

Từ năm 2008 đến nay, hệ thống phân phối hàng hóa ngày càng phát triển theo hướng văn minh hiện đại, xuất hiện chợ đầu mối, siêu thị, trung tâm thương mại, hệ thống chợ nông thôn được mở rộng, các cơ sở tiện lợi dần được hình thành, thay thế cho các cửa hàng kinh doanh tổng hợp truyền thống. Đến nay, tỉnh Cà Mau có 71 chợ, 03 trung tâm thương mại, 04 siêu thị, 112 cửa hàng tiện lợi và hơn 6.000 cửa kinh doanh tổng hợp khác. Hoạt động giao thương mại nội địa diễn ra sôi động, với sự tham gia của tất cả các thành phần kinh tế, chất lượng các dịch vụ được nâng lên. Tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng tăng bình quân 11,67%/năm.

Ảnh sưu tầm: Một góc khu Trung tâm thương mại

         Hoạt động xuất khẩu có nhiều khởi sắc. Các hoạt động xúc tiến thương mại ngoài nước được quan tâm, thị trường xuất khẩu ngày càng được mở rộng, các mặt hàng xuất khẩu của tỉnh đã có mặt trên 60 quốc gia, vùng lãnh thổ trên thế giới. Mặt hàng xuất khẩu cũng đa dạng hơn, ngoài mặt hàng xuất khẩu chủ lực là thủy sản đã phát triển thêm các mặt hàng xuất khẩu phân đạm. Tỉnh Cà Mau tiếp tục là một trong những địa phương đứng đầu cả nước về kim ngạch xuất khẩu mặt hàng tôm. Năm 2013, lần đầu tiên kim ngạch xuất khẩu của tỉnh chạm mốc 01 tỷ USD, đánh dấu bước phát triển trong hoạt động xuất khẩu của tỉnh. Đến nay, kim ngạch xuất khẩu vẫn duy trì mức trên 01 tỷ USD/năm. Giai đoạn 2016 - 2020, tổng kim ngạch xuất khẩu đạt 5.383 triệu USD, tăng 2,4% so với giai đoạn trước.

Ảnh sưu tầm

Từ khi thành lập đến nay, ngành công thương đã đóng phần quan trọng nhất trong tổng GDP của tỉnh cũng như trong thu ngân sách Nhà nước hàng năm, tạo việc làm trực tiếp cho cả trăm ngàn lao động, chuyển dịch cơ cấu kinh tế của tỉnh nhanh theo hướng công nghiệp và dịch vụ, đến năm 2020: khu vực nông lâm ngư chiếm tỷ trọng 33%, khu vực công nghiệp - xây dựng chiếm tỷ trọng 30,9%, khu vực dịch vụ chiếm tỷ trọng 31,6%; thuế nhập khẩu, thuế sản phẩm chiếm tỷ trọng  4,5%.

Với những thành tích đã đạt được trong quá trình xây dựng phát triển và trưởng thành, ngành Công Thương Cà Mau (công nghiệp – thương mại) đã được Chủ tịch nước tặng thưởng Huân chương Lao động hạng Nhất, Nhì, Ba. Đặc biệt, Công ty Thương nghiệp Cà Mau - thuộc ngành Công Thương - được phong tặng Anh hùng Lao động trong thời kỳ đổi mới; nhiều tập thể, cá nhân tặng thưởng nhiều Huân chương, Huy chương, chiến sỹ thi đua các cấp; bằng khen của Thủ tướng Chính phủ; của Bộ trưởng Bộ Công Thương, Chủ tịch UBND tỉnh Cà Mau và nhiều giải thưởng, danh hiệu khác.

 Trong quá trình hình thành và phát triển của ngành Công Thương, dù có nhiều thay đổi về mô hình tổ chức theo thời gian lịch sử như chia tách, sáp nhập, hợp nhất... nhưng được sự quan tâm của lãnh đạo Bộ Công Thương, Tỉnh ủy, Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân, sự phối hợp chặt chẽ, tích cực của các ngành các cấp, sự nỗ lực phấn đấu của tập thể, cá nhân cán bộ công chức, viên chức và người lao động, ngành Công Thương Cà Mau đã hoàn thành nhiệm vụ của Đảng, Nhà nước và nhân dân giao cho góp phần đẩy mạnh tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa của tỉnh nhà. Trong thời gian tới, ngành Công Thương tỉnh Cà Mau tiếp tục phấn đấu hoàn thành thắng lợi nhiệm vụ, mục tiêu đã đề ra đáp ứng mong mỏi và niềm tin yêu của Đảng bộ và nhân dân tỉnh Cà Mau./.